Sztandar Biblijny nr 219 – 2007 – str. 69
(b) Ismaelici są naśladowcami Ismaela, którego uważają za siódmego imama, bardziej niż jego brata Muzę. Od Ismaelitów pochodzili karmaci (średniowieczny ruch rewolucyjny), egipski Kalifat Fatymidów (969-1171 rok n.e.) oraz Assasinowie współczesnych Indii i Afryki wschodniej. Zamożny Aga Khan w Indiach jest ich duchowym i świeckim przywódcą.
(c) Zajdyci dominują w Jemenie. Wierząc w kontynuację linii immamów, którzy nie mają nadprzyrodzonych cech i pochodzą od tych za dni Alego, uznają oni, że społeczność „towarzyszy” z Medyny, w panujących wówczas okolicznościach, była usprawiedliwiona w swej „sunnie” i kalifacie przed Alim. Szyici są najbliżej sunny.
CHARYDŻYCI, SUFOWIE I WAHABICI
(3) W 675 roku, krótko po rozpoczęciu Kalifatu Alego, wśród fanatyków religijnych z plemion mezopotamskich i leżących wzdłuż granicy z Irakiem, powstało opozycyjne stronnictwo zwane charydżytami (odłączeni). W sporze z Moawiją o kalifat, drogą arbitrażu wybrano Alego. Chociaż większość popierała tę decyzję, jednak charydżyci nie; oni twierdzili, że tylko Bóg miał prawo do dokonania wyboru (sura 6:57-62). Oni odłączyli się i zwalczali Alego (w późniejszym czasie) oraz damasceńskich Kalifów dynastii Omajadów.
Charydżyci byli odpornymi ludźmi, którzy odważnie walczyli. Choć było ich stosunkowo niewielu, oni walczyli przeciw ustanowieniu islamskiej ortodoksji i byli powszechnie znani z okrucieństwa. Ich opór został przełamany z wielką trudnością; od tamtego czasu odgrywają bardzo niewielką rolę, szczególnie w północnej Afryce i wschodniej Arabii.
(4) Sufiowie (to słowo znaczy noszący wełnę – wełniane ubrania były wiązane z duchowością, nawet w czasach przedislamskich) byli spekulatywną, filozoficzną i mistyczną grupą i ruchem, który powstał jako pobożna alternatywa dla bardziej formalnego, prymitywnego arabskiego islamu.
W trzecim pokoleniu po Mahomecie miało miejsce wielkie odstępstwo, w czasie którego odeszli mistycy, wyraźnie odznaczający się od „prawa i praktyki” naśladowców szkoły w Medynie. Mistycy tworzyli zakony i bractwa, a w miarę rozwoju sufizmu niektóre z nich łączyły się ze sobą, podczas gdy inne upadały. Opierając się na wersetach Koranu (takich jak sura 2:115; 57:3; 50:16 i 8:24) sufizm uczy ascetyzmu, absolutnego stłumienia własnego ego i bicia pokłonów w modlitwie i pokorze przed Bogiem. Prowadzi się wiele medytacji na temat natury Boga i rzeczy stworzonych, a duch pobożności wznosi je na wyższy poziom mistycyzmu.
We wczesnych wiekach kształtowania się poglądów głosiciele ascezy używali różnych materiałów. Chrześcijańskie, buddyjskie, żydowskie i zoroastriańskie legendy oraz wierzenia gnostyków stykały się z arabskim folklorem i legendami ze starożytnej Syrii i Babilonii, gdy sufijscy „quassas” (gawędziarze) wygłaszali kazania i komentarze na temat Koranu. Chrześcijaństwo (głównie opierające się na księgach apokryficznych) i gnostycyzm zwracały na siebie uwagę, lecz były modyfikowane do zgodności z naukami islamskimi, z zacierającymi się granicami pomiędzy oddzielnymi wierzeniami, w których dominował sufizm. Chrześcijańskie nauki na temat drugiego adwentu są tłumaczone w islamskich określeniach jako powrót Mahdiego, przy czym warunki przewidywane w czasie jego powrotu bardzo przypominają te, które są zapowiadane podczas powrotu Chrystusa.
Sufizm ze swym ekstatycznym duchem oddania rozprzestrzenił się w Islamie, wpływając na władców, arystokratów, intelektualistów i zwykłych muzułmanów. On przyczynił się do misjonarskiej gorliwości, przenosząc wzorce sufich na całe, stare muzułmańskie terytoria. On niósł ze sobą islamskie nauki także do Indii, środkowej Afryki, i południowo-wschodniej oraz środkowej Azji po islamskich podbojach, a później też przez imperium Mongołów.
Bez solidnej kontroli ekscesów, do których fanatyzm prowadził wielu sufich, położono nacisk na idżmę, ponieważ ona sięgała po wyrażanie ich uczuć nowymi sposobami.